هوادران محیط زیست : به مناسبت 5 ژوئن، نگاهی به روند تخریب محیط زیست در ایران
بنابر اعلام یونسکو، براساس دست آوردهای پژوهش و بررسی بيش از ۴۰۰ هزار دانشمند علوم جغرافیا در سراسر جهان، كرهی زمين در چنان شرايط بحرانی قرار گرفته است كه برای نجات آن بايد يك برنامهی عملی و پيشبرنده را تدارک ديد. اينك آشكارا معلوم شده كه عقوبت به سخره گرفتن قوانين طبيعی، بيش از هر چيز متوجه جمعيت انسانی و سازههای گران قيمت ساخت انسان است.
آمارهای تکان دهنده ای، كه از آلودگی روزافزون آبهای زيرزمينی، جابجايی خاک در اثر فرسايش آبی و بادی، نشست زمين، خشک شدن تالابها، بيابانزايی، متروكه شدن روستاها، تهديد و تحديد تنوع زيستی،آلودگی هوا و تغيير اقليم، موجود است، حكايت از آن دارد كه ديگر زمان نگاه فانتزی و ويترينی به آموزههای زيستمحيطی به پايان رسيده است.
نگاهی به آخرین نمونههای تخریب محیط زیست در ایران شاید بتواند تصویری مشخصتر را در برابر چشمانمان قرار دهد:
1 ـ اصرار به ادامهی روند احداث جاده در جنگل ابر و نابودی بخش عظيمی از پوشش گياهی و قطع درختان كه نتيجه آن نابودی محيط زيست منطقه و ايجاد سيلهای مخرب است كه در تمام اين سالها خسارات جبرانناپذيری بر زيست جوامع انسانی منطقه وارد كرده است.
2 ـ ادامهی قطع درختان جنگل گلستان در وضعيتی كه در ده سال گذشته همگان شاهد خسارات جبرانناپذير سيلهای ويرانگر آن بودهاند تا آن جا كه از آن به عنوان بحران ملی ياد شده است.
3 ـ قطع بخش وسيعی از درختان جنگل حفاظت شدهی سرخه حصار برای احداث جاده و قطع دوبارهی درختان برای اضافه كردن عرض جاده ، با وجود اينکه این منطقه جزو مناطقی است كه از آن به عنوان شُش تهران ياد میشود.
4 ـ احداث سد سيوند كه حاصل آن در بخش محيط زيست، تاكنون كاهش ورودی آب به حوزه آب ريز رود پلوار ـ درياچه بختگان ـ است كه به خشك شدن درياچه، و به هم ريختن زيست بوم منطقه و نابودی هزاران قطعه فلامينگو كه طی هزارهها مسير كوچشان به آن جا ختم میشده، منجر شده است.
5 ـ آزاد راه تهران ـ شمال:
اين طرح تاکنون متأثر از تصميمات سه رئيس جمهور و هفت وزير راه وترابری بوده است. (ترکان، حجتی، دادمان، افشار، خرم، بناب، رحمتی) اما سناريست اين بازی خطرناک با منابع طبيعیِ بسيار با ارزش (جنگلهای باستانی شمال و آبخيزهای حياتی تهران و...) در يک دهه ی گذشته بنياد مستضعفان و جانبازان است.
تخریب حوزه آبخیز لانیز ـ شهرستانک ، تصویری از فاجعهی بیابان زدایی در البرز مرکزی با اجرای تنها 6 درصد از طرح آزاد راه تهران ـ شمال است. بخش بسيار زيادی از آب شرب شهر تهران از اين حوزه است كه به رود كرج میريزد.
حوزه كن (سولقان) یکی از حوزههای مهم آب تهران است. اين حوزه مشتمل بر شش زیر حوزهی مهم است که مجموعا از طریق رودخانههای امامزاده داود، رندان، تالون، كشار، سنگان و الياس، روان آبهای حوزه را زهکشی و رودخانهی کن را به وجود میآورند که بخش جنوب غربی تهران از دیرباز متکی به همین رودخانه بوده است. رودخانهی کن با احداث تونلها و تونلهای فرعی مربوط به اين آزادراه در نهايت تبديل به گل آب شده است.
6 ـ به دلیل شاخصهای طبیعی منحصر به فرد، زاگرس مرکزی از دیرباز با اکوسیستمهای شگفتانگیز و غنی جنگلی محسوب میشود. این مرتع از تنوع زیستی بالایی برخوردار و در طول تاریخ نیز زیستگاه اقوام مختلف و تمدنهای گوناگون بوده است. این همه درحالی است که به دلیل ساختار زمین شناسی، اشکال توپوگرافی و نوع اقلیم بسیار شکننده و آسیبپذیر است. سدهای کارون 1، کارون 2، کارون 3، کارون 4 و کارون 5، سد بازفت، سد دز، سد کرخه، سد گتوند و سد مسجد سلیمان در منطقهی حساس و بسیار آسیبپذیر زاگرس مرکزی احداث شده، یا در حال احداث و یا درحال مطالعه است.
روستاهای مسكونی، اراضی كشاورزی وبخشی ازجنگلهای باستانی بلوط زاگرس، قربانيان سدسازی نابخردانهی كارون 3 شدهاند، و زمين لغزشهای گستردهای در محدودهی اين سد مشاهده شده است.
7 ـ بسياری از كارشناسان و طرفداران محيط زيست نسبت به ساخت و راهاندازی تأسيسات پتروشيمی در تالاب صوفيكم استان گلستان اظهار نگرانی میكنند؛ اصرار بر اين امر در نهايت به چنان آلودگی منجر خواهد شد كه تأثيرات آن طی سالها بر جوامع انسانی آشكار شده و از این گذشته آسیبهای آن جبرانناپذير خواهد بود.
8 ـ در جنوبیترين نقطهی پايتخت، اسماعيلآباد و روستاهای ديگری چون عظيمآباد، قوچصار، درسونآباد و... واقع شدهاند، روستايیهايی كه وجه مشتركشان همجوار بودن با پالايشگاه نفت است. ساكنان اين روستاها سالهاست عادت كردهاند هوای آلوده را تنفس كنند هوايی كه تحمل آن برای يک رهگذر عادی دشوار است.
9 ـ ساکنان روستاهای «نصيرآباد»، «کمانکشی» و «خشکآباد» در حد فاصل شهر کازرون و تالاب بينالمللی پريشان در معرض آلودگی گستردهی نيروگاه سيکل ترکيبی کازرون قرار دارند. در اين شرايط 700 هکتار از مرغوبترين زمينهای کشاورزی اين روستاها در خطر نابودی کامل است؛ پروژهی سيکل ترکيبی کازرون با ناديده گرفتن امکان کاوش اين شهر باستانی، آن را از بين برده است. علاوه بر آن احداث چنين نيروگاهی در حريم تالاب بينالمللی پريشان و منطقهی حفاظت شدهی دشت ارژن و پريشان، امنيت مسيرعبور پرندگان نادر مهاجر را مورد تهديد قرار داده است.
10 ـ تيرماه 86 روند تخريبها دامان پارک ملی خجير را هم گرفت و بولدوزرها در هجومی بیسابقه به اين پارک حمله كردند تا خطوط لولهی پنج گاز تهران برخلاف همه معيارهای زيست محيطی از اين پارک عبور كند.
11 ـ این جادهی ویرانگر كلانتری است كه دریاچه را به دو نیم كرده است. این جاده مانع گردش آب بین دو طرف شمالی و جنوبی شده و در نتیجه میزان شوری در بخش شمالی افزایش یافته است. نمک همه جا را فرا گرفته، دریاچهی ارومیه در حال نابودی است، غلظت نمک به ۳۳۰ گرم در لیتر رسیده، آب ۶ متر در مقایسه با ۱۰ سال گذشته افت سطح داشته اما هنوز هم هیچ كس باور ندارد كه بلایی كه امروز بر سر دریاچهی ارومیه آمده، می تواند دو استان آذربایجان غربی و شرقی را در ۱۰ سال آینده با بحران مواجه سازد.
موارد بالا، تنها گوشه ای از وضعیت کنونی محیط زیست در ایران است، پس از گذشت 36 سال از اعلام روز جهانی محیط زیست و افزايش تلاشها در راستای نگهداری و پيشگيری از ادامهی تخريب آن، آنچه در ایران مشاهده می شود، عدم آگاهی و تلاشی سریع در جهت نابودی منابع عظیم زیست محیطی است به طوری که در ارتباط با آلودگی خاک، آلودگی هوا، نابودی جنگل ها و تالاب ها و همچنين بهره برداری نامعقول و غیرعلمی از ميراث طبيعی، ایران در زمره ی اولين تخريب کنندگان محيط زيست قرار گرفته است و در این میان، اعتراضات کوشندگان محیط زیست و کارشناسان این عرصه نیز، غالبا از سوی مراجع ذیربط نادیده انگاشته می شود...08.06.2008
|
