پیشينه تاريخ حزب سوسيال دمكراتي ايران (عدالت) تا سال 1300 خورشيدي[h2 حزب عدالت حزبی است سوسیال دمکرات که در ماه مه سال ۱۹۱۷ (۱۲۹۶ خورشیدی) در باکو به دست کارگران ایرانی صنعت نفت باکو بوجود آمد.
اعضای کمیته مرکزی حزب، حیدر عمو اوغلی، بهرام آقایف، کریم نیک بین، سلطان زاده، سلام اله جاوید و پیشه وری بودند. رهبرکمیته مرکزی حزب عدالت اسداله غفارزاده بود. اعضای حزب را ٪۶۰ کارگر، ٪۲۰ کارمند ، ٪۱۷ پیشهور و ٪۳ روشنفکر تشکیل میدادند.
سوسیال دمکراتهای ایران، پس ازشکست انقلاب مشروطیت و بعد از آن، طی جنگ جهانی اول، چه در یران و چه در مهاجرت (در اروپا غربی و بویژه در روسیه) فعالیت خود را ادامه دادند. اوائل جنگ جهانی (1293) گروهی از مجاهدین (اجتماعیون عامیون) و کارگران معادن نفت باکو، به رهبری اسداله غفارزاده، خود را گروه عدالت نامیدند
پس ازانقلاب فوریه در روسیه و سقوط حکومت تزاری و تشکیل حکومت به ریاست کرنسکی انقلابیون ایرانی مقیم روسیه امکان یافتند که فعالیت سیاسی خود را علنی کنند، متشکل تر سازند و مراکز رهبری خویش را برپا نمایند. مه ۱۹۱۷ (اردیبهشت ۱۲۹۶خورشیدی) حزب سوسیال دمکرات اجتماعیون عامیون ایرانیان ، "عدالت" رسما شروع بکار کرد و مرامنامه خود را به دو زبان آذربایجانی (مفصل) و فارسی (مختصر) در باکو چاپ و منتشر کرد . واقعیات و اسناد تاریخی نشان میدهد که، این جنبش و حزب در متن واقعیات اجتماعی- اقتصادی کشور، براساس ضروریات رشد تاریخی آن رشد پیدا کرده و شکل گرفته است
حزب "عدالت" همیشه با انقلابیون در ایران در تماس بوده و اعضای آن از ایران به باکو و از باکو به ایران رفت و آمد کرده اند. در ماه مه 1918 (اردیبهشت 1297 ) حزب 18 نفر را به رهبری صدر خود، اسداله غفارزاده، برای برقراری ارتباط با میرزا کوچک خان اعزام میدارد که فقط 3 نفراز آنها به ایران میرسند، ولی آنها هم موفق به ملاقات با کوچک خان نمیشوند اسداله غفارزاده در اثر تحریکات مخالفین در شهر رشت کشته میشود.[۳]
با اوج جنبشهای گیلان، آذربایجان و خراسان، که پس از پیروزی انقلاب اکتبر اوج گرفتند، مقدمات تشکیل حزب کمونیست ایران فراهم میشود.[۴]
حزب در سالهای بعد نیز گروه هائی را اعزام میدارد، تا با سازمانهای موجود و پراکنده در ایران تماس بگیرند. اواخر سال 1919 ( آذر1297 ) گروههای "اجتماعیون عامیون" در شهرهای زیر فعالیت میکرده اند:
تبریز، تهران، رشت، قزوین، زنجان، مشهد، مازندران، مرند، خوی، اردبیل و خلخال. در شرایط دشوار زیرزمینی، اوائل سال 1920 مقدمات تشکیل حزب کمونیست ایران فراهم میشود.
با تدارک مقدماتی که در استان گیلان دیده شده بود، اوائل ژوئن 1920 (آخر خرداد - اوایل تیرماه ۱۲۹۹ ) بیست نفراز کوشندگان حزب از باکو به انزلی آمدند و "اجتماعیون عامیون ایران" امکان یافتند کنگره اول حزب کمونیست ایران را در گیلان برگزارکنند.]
|
